سیستم اطفا حریق اتوماتیک CO2| بررسی نحوه عملکرد، کاربردها، مزایا و قیمت

در برخی آتش سوزی ها آتش بیشترین خسارت را ایجاد نکرده؛ بلکه نوع خاموش کننده است که به تجهیزات حساس و گران قیمت آسیب جدی وارد می‌کند. به همین دلیل در بسیاری از محیط‌های صنعتی و اتاق‌های حاوی تجهیزات از سیستم اطفا حریق اتوماتیک CO2 استفاده می‌شود، نه آب یا فوم.

سیستم اطفا حریق CO2 با استفاده از گاز دی‌اکسید کربن و بدون بر جای گذاشتن هیچ‌گونه باقیمانده‌ای، آتش را در مدت‌زمان کوتاهی خاموش و از گسترش آن جلوگیری می‌کند. به همین دلیل سیستم اطفا حریق گازی CO2 در بسیاری از محیط‌های صنعتی به‌طور گسترده استفاده می‌شود.

در این مقاله با نحوه عملکرد، کاربردها، عوامل مؤثر بر قیمت و نکات مهم انتخاب این سیستم آشنا خواهید شد تا بتوانید مناسب ترین راهکار را برای حفاظت از تجهیزات و تأسیسات خود انتخاب کنید.

📖  برای مطالعه درباره سایر سیستم های اطفا حریق کلیک کنید : سیستم اطفا حریق فوم

سیستم اطفا حریق اتوماتیک CO2 چیست؟

گاز دی‌اکسید کربن (CO2) به‌دلیل توانایی کاهش غلظت اکسیژن، مدت‌هاست به عنوان یک عامل خاموش کننده آتش استفاده می‌شود. در حالی که برخی از عوامل خاموش کننده مانند آب، گرمای آتش را کاهش می‌دهند، یک سیستم اطفا حریق اتوماتیک CO2 غلظت اکسیژن را کاهش می‌دهد.

با کاهش درصد اکسیژن به کمتر از حد لازم برای ادامه احتراق، آتش خاموش می‌شود. گاز CO2 علاوه‌‌بر کاهش غلظت اکسیژن، بخشی از گرمای حریق را نیز جذب کرده و به فرآیند خاموش شدن آتش کمک می‌کند.

چرا از گاز CO2 برای اطفای حریق استفاده می‌شود؟

• نارسانا بودن از نظر الکتریکی
• بدون باقیمانده پس از تبخیر
• سنگین‌تر از هوا
• پایدار در دماهای بالا
• هزینه نسبتاً پایین

اجزای کلیدی سیستم اطفا حریق اتوماتیک CO2

• سیلندرهای ذخیره: گاز دی‌اکسید کربن را با فشار بالا ذخیره و هنگام اعلام حریق با باز شدن شیر سیلندر، گاز را وارد شبکه لوله‌کشی می‌کنند.
• شبکه لوله کشی: وظیفه انتقال گاز از سیلندرها به نازل‌های تخلیه را بر عهده دارد و باید مطابق استانداردهای طراحی و نصب اجرا شود.
• نازل‌های تخلیه: در نقاط مناسب محیط نصب شده و گاز CO2 را به‌صورت یکنواخت در فضای محافظت‌شده پخش کرده تا غلظت لازم برای خاموش کردن آتش ایجاد شود.
• آشکارساز حریق: شامل دتکتورهای دود، حرارت یا شعله بوده که به‌طور مداوم محیط را پایش کرده و در صورت تشخیص حریق، سیگنال هشدار را به پنل کنترل ارسال می‌کنند.
• پنل کنترل: مغز اصلی سیستم است که اطلاعات دریافتی از آشکارسازها را پردازش کرده و در صورت تأیید حریق، فرمان تخلیه گاز، فعال شدن آژیرها و سایر تجهیزات هشداردهنده را صادر می‌کند.
• شستی اعلام حریق: امکان فعال‌سازی دستی سیستم را در شرایط اضطراری فراهم می‌کند تا در صورت مشاهده آتش، بتوان سیستم را به‌سرعت راه‌اندازی کرد.
• آژیر و فلاشر هشدار: پیش از تخلیه گاز CO2 فعال می‌شوند تا افراد حاضر در محل از خطر آگاه شده و فرصت کافی برای تخلیه ایمن محیط را داشته باشند.

انواع سیستم‌ اطفا حریق اتوماتیک  CO2

انتخاب بین انواع سیستم‌ اطفا حریق اتوماتیک CO2 معمولاً به ماهیت و ویژگی‌های منطقه حفاظت‌شده بستگی دارد.

سیستم سیلابی کامل Total Flooding System))

گاز CO2 باید در یک فضای بسته تخلیه شده و پس از مدت زمان مشخصی (که به‌عنوان زمان تخلیه شناخته می‌شود)، کل فضا را پر ‌کند. در این روش، مقدار CO2 مورد نیاز بر اساس عوامل مختلفی مانند طبقه‌بندی آتش‌سوزی، نوع و شدت خطر آتش‌سوزی تعیین می‌شود.

لازم به ذکر است که در سیستم‌های اطفا حریق کامل، گاز CO2 باید با غلظت مورد نظر در فضا باقی بماند تا مواد در حال سوختن را به‌اندازه کافی خنک کرده و از احتراق مجدد جلوگیری کند.

سیستم کاربرد موضعی (Local Application System)

گاز CO2 تنها روی منبع یا ناحیه ای که احتمال وقوع حریق در آن وجود دارد تخلیه می‌شود، نه در کل فضای اتاق. این روش برای تجهیزاتی مانند توربین‌ها، ماشین‌آلات صنعتی یا مخازن حاوی مایعات قابل اشتعال که امکان محصور کردن کامل آن‌ها وجود ندارد، مناسب است.

این سیستم می‌تواند در فضاهای بسته یا باز اجرا شود، اما در محیط‌های باز باید نازل‌ها به‌گونه‌ای طراحی و جانمایی شوند که جریان هوا یا باد، گاز CO2 را از محدوده حریق خارج نکند.

📖 مطالعه کنید: سیستم اطفا حریق سقفی ✅​

فرض کنید ساعت ۲ بامداد است و در اتاق برق یک کارخانه، همه تجهیزات بدون حضور اپراتور در حال کار هستند. ناگهان به‌دلیل اتصال کوتاه در یکی از تابلوهای برق، جرقه‌ای کوچک ایجاد می‌شود. در ابتدا تنها مقدار کمی دود از داخل تابلو خارج می‌شود.

1. تنها چند ثانیه پس از ایجاد دود، دتکتور دود، ذرات حاصل از احتراق را تشخیص داده و سیگنال هشدار را به پنل کنترل ارسال می‌کند.
2. پس از تأیید وقوع آتش‌سوزی، پنل کنترل وارد مرحله هشدار می‌شود. آژیرها و فلاشرهای هشدار فعال شده و پیام تخلیه فوری محل به صدا درمی‌آید.
3. هم‌زمان با شمارش معکوس تخلیه در بسیاری از پروژه‌ها، تجهیزات جانبی نیز به‌صورت خودکار کنترل می‌شوند؛ برای مثال سیستم تهویه و هواساز متوقف، دمپرهای تهویه بسته و در صورت نیاز برق تجهیزات غیرضروری قطع می‌شود.
4. در همین حال، اگر فردی هنوز در محیط باشد و تشخیص دهد که به شرایط اضطراری نیازی نیست یا برای خروج به زمان بیشتری نیاز دارد، می‌تواند با استفاده از شستی Abort، تخلیه گاز را به‌طور موقت متوقف کند. اما اگر هیچ اقدامی انجام نشود و زمان تأخیر به پایان برسد، پنل فرمان نهایی را صادر می‌کند.
5. با دریافت این فرمان، شیر سیلندرهای CO2 باز شده و گاز تحت فشار از سیلندرها وارد شبکه لوله‌کشی می‌شود. گاز با سرعت زیاد از میان لوله‌ها عبور کرده و به نازل‌هایی می‌رسد که از قبل بر اساس محاسبات مهندسی در نقاط مختلف اتاق نصب شده‌اند.
6. نازل‌ها، گاز را به‌صورت یکنواخت در سراسر فضای تحت حفاظت پخش می‌کنند. به‌دلیل چگالی بیشتر CO2 نسبت به هوا، گاز به‌سرعت محیط را فرا گرفته و غلظت اکسیژن را به زیر حد لازم برای ادامه احتراق کاهش می‌دهد.
7. در این لحظه شعله‌ها دیگر توان ادامه سوختن ندارند و آتش خاموش می‌شود.
8. پس از اطفای حریق، سیستم همچنان وضعیت را پایش می‌کند؛ اما تا زمان بررسی علت حادثه، تهویه کامل محیط و تأیید مسئول ایمنی، نباید از فضا استفاده شود.

کاربردهای سیستم‌های اطفا حریق اتوماتیک CO2

• سیستم CO2 برای اتاق‌های سرور و مراکز داده: محافظت از تجهیزات الکترونیکی حساس در برابر آتش‌سوزی و آب در مراکز داده
• سیستم CO2 برای تابلو برق: خطرات الکتریکی در نیروگاه‌ها، مانند توربین‌ها و ترانسفورماتورها
• شناورهای دریایی: سیستم‌های CO2 در موتورخانه‌ها و انبارهای بار کشتی‌ها
• تولید صنعتی: تأسیساتی با مایعات قابل اشتعال یا مواد قابل احتراق، مانند کارخانه‌های شیمیایی
• غرفه‌های رنگ‌آمیزی خودرو: مواد شیمیایی بسیار قابل اشتعال مورد استفاده در غرفه‌های رنگ‌آمیزی

مشاوره رایگان

در چه مکان‌هایی نباید از سیستم CO2 استفاده کرد؟

به دلیل کاهش غلظت اکسیژن، استفاده از سیستم CO2 معمولاً در فضاهایی که افراد به‌طور دائم حضور دارند، توصیه نمی‌شود، مگر اینکه تمهیدات ایمنی ویژه‎ای مطابق استانداردهای مربوطه در نظر گرفته شده باشد.

• بیمارستان
• هتل
• مدرسه
• سینما
• ساختمان مسکونی
• دفاتر اداری پرجمعیت

مزایای سیستم اطفا حریق اتوماتیک  CO2

• عدم ایجاد باقیمانده: گاز CO2 پس از تخلیه هیچ اثری از خود بر جای نمی‌گذارد؛ بنابراین برای محافظت از تجهیزات الکترونیکی، تابلوهای برق، سرورها و دستگاه‌های حساس گزینه‌ای ایده‌آل است.
• خاموش کردن سریع حریق: با کاهش غلظت اکسیژن، آتش را در مدت کوتاهی مهار کرده و از گسترش حریق و افزایش خسارت جلوگیری می‌کند.
• غیررسانا بودن الکتریکی: گاز CO2 رسانای جریان برق نیست؛ بنابراین بدون ایجاد اتصال کوتاه یا آسیب ثانویه می‌توان از آن برای حفاظت از تجهیزات برقی و الکترونیکی حساس استفاده کرد.
• کارایی بالا در محیط‌های صنعتی: این سیستم در صنایع مختلف، اتاق‌های کنترل، موتورخانه‌ها، کشتی‌ها و فضاهای دارای تجهیزات حساس عملکرد قابل‌اعتمادی دارد.

محدودیت‌ها و معایب سیستم اطفا حریق اتوماتیک CO2

• خطر سلامتی: سیستم CO2 با کاهش غلظت اکسیژن آتش را خاموش می‌کند؛ به همین دلیل در صورت حضور افراد می‌تواند، سبب از دست رفتن هوشیاری، افزایش ضربان قلب و اسیدوز شود.

• نامناسب برای فضاهای پرجمعیت: استفاده از این سیستم در محیط‌هایی مانند بیمارستان‌ها، مدارس، هتل‌ها و ساختمان‌های اداری که افراد به‌طور دائم حضور دارند، معمولاً توصیه نمی‌شود.
• نیاز به هوا بندی مناسب: برای رسیدن به غلظت مؤثر CO2، فضای تحت حفاظت باید حداقل نشتی را داشته باشد؛ در غیر این صورت کارایی سیستم کاهش می‌یابد.
• محدودیت در برخی حریق‌ها: سیستم CO2 برای همه انواع آتش‌سوزی مناسب نیست و برای حریق فلزات قابل اشتعال کاربرد ندارد.
• نیاز به شارژ و سرویس: پس از هر بار تخلیه، سیلندرها باید مجدداً شارژ و کل سیستم توسط افراد متخصص بازرسی و آماده‌سازی شود.

مقایسه اطفا حریق اتوماتیک CO2 با سایر روش‌های حفاظت در برابر آتش

هنگام مقایسه سیستم‌های اطفا حریق اتوماتیک CO2 با سایر روش‌های حفاظت از آتش، در نظر گرفتن نیازهای خاص محیط مورد حفاظت بسیار مهم است. برخلاف سیستم‌های مبتنی بر آب، مانند آب‌پاش‌ها، اطفای حریق CO2 هیچ گونه پسماندی به‌جا نمی‌گذارد یا آسیب‌های ناشی از آب ندارد و این امر آن را برای مناطقی که حاوی تجهیزات الکترونیکی حساس یا مواد ارزشمندی هستند، ایده‌آل می‌کند.

راهنمای خرید سیستم اطفا حریق اتوماتیک  CO2

پیش از خرید سیستم اطفا حریق اتوماتیک CO2:

• نوع کاربری
• حجم فضای مورد حفاظت
• الزامات ایمنی
• استانداردهای موردنیاز
• امکان تخلیه ایمن افراد

را بررسی کنید. ظرفیت سیستم باید متناسب با حجم محیط و میزان خطر حریق انتخاب شود تا در زمان وقوع آتش‌سوزی عملکرد مؤثری داشته باشد. وجود گارانتی، خدمات فنی، تأمین قطعات و امکان انجام سرویس‌های دوره‌ای نیز از دیگر معیارهای انتخاب و خرید سیستم اطفا حریق CO2 است که باید درنظر گرفته شود.

قیمت سیستم اطفا حریق اتوماتیک  CO2

هزینه اجرای سیستم اطفا حریق اتوماتیک CO2 به عوامل مختلفی بستگی دارد و برای هر پروژه به‌صورت اختصاصی محاسبه می‌شود. مهم‌ترین عوامل مؤثر بر قیمت عبارت‌اند از:

• حجم فضای تحت حفاظت
• نوع سیستم
• تعداد و ظرفیت سیلندرهای CO2
• طراحی شبکه لوله‌کشی و نازل‌ها
• نوع پنل کنترل و تجهیزات اعلام حریق
• برند تجهیزات
• هزینه نصب، راه‌اندازی و آزمون‌های عملکرد

استانداردهای مرتبط با سیستم اطفا حریق اتوماتیک CO2

طراحی، نصب، تست و نگهداری سیستم‌های اطفا حریق خودکار CO2 باید مطابق استانداردهای معتبر بین‌المللی انجام شود که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• NFPA 12: استاندارد طراحی و نصب سیستم‌های اطفا حریق CO2
• NFPA 72: استاندارد سیستم‌های اعلام حریق و هشدار
• NFPA 70: الزامات ایمنی تجهیزات و تأسیسات الکتریکی
• ISO 6183: سیستم‌های ثابت اطفا حریق با CO2

کلام آخر: سرمایه‌گذاری امروز، حفاظت از فردا

سیستم اطفا حریق اتوماتیک CO2 یکی از مطمئن‌ ترین راهکارهای حفاظت از تجهیزات ارزشمند و فضاهای حساس در برابر آتش‌سوزی است. این سیستم با اطفای سریع حریق، عدم ایجاد باقیمانده و ایمنی برای تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی، در نیروگاه‌ها، مراکز داده، اتاق‌های برق، تأسیسات نفت و گاز و سایر صنایع، کاربرد گسترده‌ای دارد.

در نهایت، انتخاب سیستم اطفا حریق خودکار CO2 نباید صرفاً براساس قیمت انجام شود. عواملی مانند نوع کاربری، حجم فضا، رعایت استانداردهای ایمنی، کیفیت تجهیزات و خدمات پس از فروش، همگی در انتخاب بهترین سیستم تأثیرگذار هستند. کارشناسان ایمنی شاپ آماده‌اند تا با ارائه مشاوره تخصصی، شما را در انتخاب و اجرای مناسب ترین سیستم اطفا حریق متناسب با نیاز پروژه همراهی کنند.

مشاوره رایگان

 سوالات متداول  سیستم اطفا حریق اتوماتیک co2