اجزای سیستم اعلام حریق متعارف چیست؟ معرفی کامل تجهیزات و کاربرد آنها

سیستم اعلام حریق یکی از مهم‌ ترین تجهیزات ایمنی ساختمان است که وظیفه آن شناسایی سریع نشانه‌ های آتش‌سوزی و اطلاع ‌رسانی به افراد حاضر در ساختمان است. در میان انواع سیستم‌های اعلام حریق، سیستم اعلام حریق متعارف یا Conventional  یکی از گزینه ‌های رایج برای ساختمان ‌هایی با ابعاد و پیچیدگی کمتر است.

اما یک سیستم اعلام حریق متعارف دقیقاً از چه تجهیزاتی تشکیل شده است؟ پنل، دتکتور، شستی، آژیر و فلاشر چه نقشی در این سیستم دارند؟ زون چیست و تجهیزات مختلف چگونه به پنل اعلام حریق متصل می‌شوند؟ در این مقاله از ایمن پرتو آریا، اجزای سیستم اعلام حریق متعارف را به ‌صورت کامل بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم هر تجهیز چه وظیفه ‌ای دارد، در چه شرایطی استفاده می‌شود و چگونه در کنار سایر اجزا یک سیستم اعلام حریق را تشکیل می‌دهد.

سیستم اعلام حریق متعارف چیست و چگونه کار می‌کند؟

سیستم اعلام حریق متعارف یا کانونشنال، نوعی سیستم اعلام حریق است که تجهیزات تشخیص و اعلام حریق در قالب مدارهایی به نام زون (Zone) به مرکز کنترل متصل می‌شوند . و در این سیستم، تجهیزاتی مانند دتکتور دود، دتکتور حرارتی و شستی اعلام حریق به مدار زون متصل هستند. هنگامی که یکی از تجهیزات تشخیص حریق فعال شود، سیگنال آن از طریق مدار مربوطه به پنل اعلام حریق ارسال می‌شود. پنل پس از دریافت سیگنال، وضعیت زون را بررسی کرده و در صورت وقوع حریق، تجهیزات هشداردهنده مانند آژیر و فلاشر را فعال می‌کند.

نکته مهم این است که سیستم متعارف معمولاً زون دارای حریق را مشخص می ‌کند، نه محل دقیق تجهیز فعال ‌شده را. بنابراین اگر چندین دتکتور در یک زون قرار داشته باشند، پنل می‌تواند نشان دهد هشدار مربوط به آن زون است، اما برای شناسایی دقیق دتکتور فعال ‌شده باید محل تجهیزات در همان زون بررسی شود. به همین دلیل، نحوه زون‌ بندی در طراحی سیستم اعلام حریق متعارف اهمیت زیادی دارد.

📖  مطالعه کنید : سیستم اعلام حریق آدرس پذیر

اجزای سیستم اعلام حریق متعارف کدامند؟

اجزای سیستم اعلام حریق متعارف را می‌توان به چند گروه اصلی تقسیم کرد:

در ادامه هر یک از این تجهیزات را بررسی می‌کنیم.

پنل اعلام حریق متعارف چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟

پنل اعلام حریق متعارف یا  Fire Alarm Control Panel، مرکز کنترل سیستم اعلام حریق است و تمام مدارهای اصلی سیستم به آن متصل می‌شوند .پنل وضعیت زون‌ها را کنترل می‌کند و سیگنال‌هایی را که از دتکتورها و شستی‌های اعلام حریق دریافت می‌کند، پردازش می‌کند. در صورت تشخیص وضعیت حریق، پنل می‌تواند تجهیزات هشداردهنده مانند آژیر و فلاشر را فعال کند. از طرف دیگر، پنل فقط برای تشخیص حریق نیست و می‌تواند وضعیت خطاهای سیستم مانند اختلال در مدار یا قطع برق را نیز نمایش دهد.

در انتخاب پنل باید مواردی مانند تعداد زون‌ها، تعداد تجهیزات، ظرفیت مدارهای خروجی، منبع تغذیه و سازگاری پنل با تجهیزات مورد استفاده در نظر گرفته شود.

پنل چند زون برای چه پروژه‌ای مناسب است؟

تعداد زون‌های مورد نیاز به ابعاد ساختمان، تعداد طبقات، کاربری فضاها و نحوه زون‌بندی پروژه بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان یک تعداد مشخص را برای تمام ساختمان‌ها مناسب دانست. در طراحی اصولی، زون ‌بندی باید به ‌گونه ‌ای باشد که شناسایی محدوده وقوع حریق برای نیروهای مسئول ساختمان تا حد امکان ساده و سریع باشد.

دتکتور دود متعارف چیست؟

دتکتور دود متعارف یکی از تجهیزات تشخیص حریق است که برای شناسایی دود ناشی از آتش‌ سوزی استفاده می‌شود. این قطعه معمولاً در فضاهایی کاربرد دارد که احتمال وجود دود، بخار، گرد وغبار یا ذرات معلق مزاحم در شرایط عادی پایین باشد. دتکتور دود می‌تواند در مراحل اولیه برخی آتش ‌سوزی‌ها نسبت به افزایش دما سریع ‌تر واکنش نشان دهد.

با این حال، انتخاب دتکتور دود نباید صرفاً بر اساس نام فضا انجام شود. شرایط محیط، ارتفاع سقف، تهویه، نوع فعالیت و احتمال ایجاد دود یا بخار در حالت عادی نیز باید در نظر گرفته شود. برای مثال، استفاده از دتکتور دود در محیطی که به ‌طور طبیعی بخار یا ذرات معلق زیادی دارد، می‌تواند احتمال هشدار کاذب را افزایش دهد.

دتکتور حرارتی متعارف چیست؟

دتکتور حرارتی متعارف برای تشخیص شرایط حرارتی غیرعادی استفاده می‌شود و بسته به نوع آن می‌تواند بر اساس رسیدن دما به یک مقدار مشخص یا افزایش سریع دما عمل کند. دتکتورهای حرارتی در محیط ‌هایی که استفاده از دتکتور دود ممکن است باعث هشدار کاذب شود، می‌توانند گزینه مناسبی باشند؛ البته انتخاب نوع و محل نصب باید بر اساس شرایط واقعی پروژه انجام شود. از جمله عواملی که در انتخاب دتکتور حرارتی اهمیت دارند می‌توان به دمای محیط، ارتفاع سقف، شرایط تهویه و نوع فعالیت اشاره کرد.

تفاوت دتکتور دود و دتکتور حرارتی چیست؟

تفاوت اصلی این دو قطعه در نوع پدیده‌ای است که برای تشخیص حریق بررسی می‌کنند. دتکتور دود وجود ذرات دود را تشخیص می‌دهد، در حالی که دتکتور حرارتی شرایط مربوط به افزایش دما را بررسی می‌کند. بنابراین نمی‌توان گفت یکی از این دو همیشه بهتر از دیگری است. انتخاب بین آنها باید بر اساس نوع فضا و شرایط محیطی انجام شود.

شستی اعلام حریق متعارف چیست؟

شستی اعلام حریق متعارف یا  Manual Call Point، امکان اعلام دستی حریق را برای افراد حاضر در ساختمان فراهم می‌کند. اگر فردی قبل از فعال شدن دتکتور متوجه آتش‌ سوزی شود، می‌تواند با فعال کردن شستی، سیگنال هشدار را به پنل ارسال کند.

شستی‌ها معمولاً در نقاطی قرار می‌گیرند که دسترسی به آنها برای افراد ساختمان ساده باشد؛ برای مثال در مسیرهای خروج و نقاط مناسب ساختمان. وجود شستی باعث می‌شود سیستم اعلام حریق تنها به تشخیص خودکار دتکتورها وابسته نباشد و افراد نیز بتوانند مستقیماً وقوع حریق را به سیستم اعلام کنند.

آژیر اعلام حریق چه کاربردی دارد؟

آژیر اعلام حریق یکی از تجهیزات هشداردهنده سیستم است که پس از دریافت فرمان مناسب از پنل، هشدار صوتی ایجاد می‌کند. هدف اصلی آژیر این است که افراد حاضر در ساختمان از وقوع وضعیت خطر مطلع شوند و اقدامات لازم مانند ترک محل یا پیروی از دستورالعمل‌های ایمنی را انجام دهند. تعداد و محل نصب آژیرها باید به‌گونه‌ای انتخاب شود که هشدار در نقاط مورد نیاز ساختمان به‌خوبی قابل شنیدن باشد.

فلاشر اعلام حریق چیست؟

فلاشر یا تجهیزات هشدار نوری، با ایجاد نور چشمک ‌زن افراد را از وضعیت هشدار مطلع می‌کنند. هشدار نوری می‌تواند در محیط ‌هایی که صدای آژیر به ‌خوبی شنیده نمی‌شود یا برای افزایش قابلیت مشاهده هشدار اهمیت دارد، مفید باشد. در برخی پروژه‌ها از آژیر فلاشر استفاده می‌شود که عملکرد هشدار صوتی و نوری را در یک تجهیز ترکیب می‌کند.

ریموت اندیکاتور چیست؟

ریموت اندیکاتور یا Remote Indicator چراغی است که برای نمایش وضعیت فعال شدن یک دتکتور در محلی قابل مشاهده نصب می‌شود. این تجهیز می‌تواند در شرایطی کاربرد داشته باشد که دتکتور در مکانی نصب شده باشد که مشاهده مستقیم آن دشوار است؛ برای مثال در برخی فضاهای بسته یا پشت درهای دسترسی. ریموت اندیکاتور کمک می‌کند محل دتکتور فعال‌ شده سریع‌ تر شناسایی شود.

باتری سیستم اعلام حریق چه کاربردی دارد؟

سیستم اعلام حریق باید بتواند در زمان قطع برق نیز برای مدت مشخصی به عملکرد خود ادامه دهد. به همین دلیل، پنل‌های اعلام حریق معمولاً به باتری پشتیبان مجهز می‌شوند. باتری در حالت عادی شارژ می‌شود و هنگام قطع منبع اصلی برق، وظیفه تأمین انرژی مورد نیاز سیستم را بر عهده می‌گیرد. ظرفیت باتری مورد نیاز به مشخصات سیستم، مصرف تجهیزات و الزامات طراحی بستگی دارد.

مقاومت انتهای خط در سیستم اعلام حریق متعارف چیست؟

مقاومت انتهای خط یا End-of-Line Resistor (EOL) یکی از اجزای مهم مدارهای سیستم اعلام حریق متعارف است. این مقاومت معمولاً در انتهای مدار قرار می‌گیرد و به پنل کمک می‌کند وضعیت مدار را تحت نظارت داشته باشد. در صورت بروز شرایطی مانند قطع شدن مسیر سیم ‌کشی، پنل می‌تواند وضعیت خطا را تشخیص دهد. مقدار مقاومت انتهای خط ثابت و یکسان برای همه پنل‌ها نیست و باید مطابق مشخصات فنی پنل و طراحی سیستم انتخاب شود.

کابل سیستم اعلام حریق چیست؟

کابل اعلام حریق وظیفه انتقال سیگنال و ارتباط میان تجهیزات مختلف سیستم را بر عهده دارد. در سیستم‌های اعلام حریق، انتخاب کابل باید بر اساس الزامات پروژه، مشخصات تجهیزات، شرایط نصب و استانداردهای مربوط انجام شود. در بسیاری از پروژه‌ها استفاده از کابل‌های مقاوم در برابر حریق برای حفظ عملکرد مدار در شرایط آتش‌سوزی اهمیت دارد. بنابراین کابل را نباید یک جزء فرعی و کم‌اهمیت در نظر گرفت؛ عملکرد صحیح سیستم به اجرای صحیح سیم‌کشی و انتخاب کابل مناسب نیز وابسته است.

مشاوره رایگان

زون در سیستم اعلام حریق متعارف چیست؟

یکی از مهم‌ترین مفاهیم در سیستم اعلام حریق متعارف، زون است. زون را می‌توان به ‌عنوان یک محدوده یا مدار مشخص از تجهیزات تشخیص در نظر گرفت که به یک ورودی زون در پنل متصل می‌شود. به‌عنوان مثال، ممکن است تجهیزات مربوط به یک بخش از ساختمان در یک زون قرار بگیرند و تجهیزات بخش دیگری در زون جداگانه ‌ای قرار داده شوند.

این تقسیم‌ بندی باعث می‌شود هنگام وقوع حریق، پنل بتواند محدوده‌ای را که در آن وضعیت هشدار ایجاد شده است مشخص کند. بنابراین زون‌بندی مناسب یکی از عوامل مهم در طراحی سیستم اعلام حریق متعارف است.

اجزای سیستم اعلام حریق متعارف چگونه با یکدیگر کار می‌کنند؟

برای مثال، فرض کنیم در یکی از اتاق‌های ساختمان آتش‌ سوزی رخ دهد.

1. دتکتور دود، دود ناشی از حریق را تشخیص می‌دهد.
2. سیگنال از طریق مدار زون به پنل ارسال می‌شود.
3. پنل وضعیت حریق را شناسایی می‌کند.
4. پنل تجهیزات هشداردهنده را فعال می‌کند. پنل اعلام حریق، فرمان اجرای سناریوی حریق را به سایر تجهیزات و سیستم ها مانند سیستم فشارمثبت، مدیریت و کنترل دود و … صادر میکند
5. آژیر و در صورت وجود، فلاشر فعال می‌شوند.
6. افراد ساختمان از وضعیت خطر مطلع می‌شوند و اقدامات ایمنی لازم را انجام می‌دهند.

در شرایط دیگر ممکن است فردی زودتر از دتکتور متوجه حریق شود. در این حالت، فعال کردن شستی اعلام حریق می‌تواند فرآیند اعلام هشدار را آغاز کند.

📖 مطالعه کنید: راهنمای جامع انواع سیستم‌ اعلام حریق✅​

برای هر فضا چه تجهیزات اعلام حریقی مناسب است؟

یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم برای تمام قسمت‌های ساختمان باید از یک نوع دتکتور استفاده کرد.

در حالی که انتخاب تجهیزات باید با توجه به شرایط محیط انجام شود.

این جدول صرفاً یک راهنمای اولیه است و انتخاب نهایی تجهیزات باید بر اساس کاربری ساختمان، شرایط محیط، الزامات طراحی و ضوابط مربوط انجام شود.

استانداردها و ضوابط تجهیزات سیستم اعلام حریق متعارف

تجهیزات سیستم اعلام حریق متعارف باید علاوه بر کیفیت و سازگاری با یکدیگر، دارای استانداردها و تأییدیه‌های معتبر ملی یا بین‌المللی باشند. استانداردهای سری  EN 54 از مهم‌ترین مراجع برای ارزیابی تجهیزات اعلام حریق هستند؛ برای مثال EN 54-2  برای تجهیزات کنترل و نشان‌دهنده (پنل)، EN 54-3  برای آژیرها، EN 54-4  برای تجهیزات منبع تغذیه، EN 54-5  برای دتکتورهای حرارتی، EN 54-7  برای دتکتورهای دود و EN 54-11  برای شستی‌های اعلام حریق کاربرد دارد.

در ایران نیز طراحی، انتخاب، نصب و اجرای سیستم‌های اعلام حریق باید با توجه به مقررات ملی ساختمان، استاندارد ملی سیستم کشف و اعلام حریق و ضوابط سازمان‌های آتش ‌نشانی انجام شود و در پروژه‌ها ممکن است استانداردهایی مانند NFPA 72  و BS 5839 نیز به‌عنوان مراجع فنی مورد استفاده قرار گیرند.

همچنین طبق دستورالعمل‌های اجرایی، تجهیزات نصب ‌شده باید حداقل یکی از تأییدیه‌های معتبر ملی یا گواهینامه ‌هایی مانند LPCB، VdS، UL  یا FM را داشته باشند و مشخصات فنی و علائم استاندارد روی تجهیزات قابل شناسایی باشد. بنابراین هنگام خرید تجهیزات متعارف، صرفاً ارزان بودن محصول معیار مناسبی نیست و باید استاندارد، تأییدیه، سازگاری تجهیزات، مشخصات فنی، اصالت کالا و الزامات پروژه همزمان بررسی شوند.

تفاوت اجزای سیستم اعلام حریق متعارف و آدرس‌ پذیر چیست؟

مهم‌ ترین تفاوت این دو سیستم در نحوه شناسایی تجهیزات است. در سیستم متعارف، تجهیزات در قالب زون‌ها به پنل متصل می‌شوند و پنل معمولاً محدوده زون دارای هشدار را مشخص می‌کند. در سیستم آدرس‌ پذیر، هر تجهیز دارای آدرس مشخصی است و سیستم می‌تواند اطلاعات دقیق‌ تری درباره تجهیزی که وضعیت هشدار ایجاد کرده ارائه دهد.

به همین دلیل، سیستم متعارف معمولاً برای پروژه‌هایی با ابعاد و پیچیدگی کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد، در حالی که سیستم آدرس ‌پذیر برای پروژه‌هایی که نیاز به شناسایی دقیق ‌تر محل حریق و مدیریت تعداد بیشتری از تجهیزات دارند، گزینه مناسبی است. انتخاب بین این دو سیستم باید بر اساس ابعاد ساختمان، کاربری، تعداد تجهیزات، الزامات پروژه و بودجه انجام شود.

تجهیزات آدرس پذیر براساس تکنولوژی میکروپروسسوری طراحی و ساخته شدن و بردهای الکترونیکی پیچیده تری دارند درصورتیکه تجهیزات متعارف براساس تغییر مقاومت طراحی شده اند.

برندهای ایرانی و خارجی تجهیزات سیستم اعلام حریق متعارف در بازار ایران

برای خرید تجهیزات سیستم اعلام حریق متعارف در ایران، برندهای ایرانی و خارجی متعددی در بازار وجود دارند. در میان برندهای ایرانی می‌توان به زیتکس (Zitex)، سنس (SENS)، ویستا، آنا اشاره کرد که در بخش‌هایی مانند پنل اعلام حریق، دتکتور، شستی، آژیر و سایر تجهیزات فعالیت دارند.

یکی از مزیت‌های مهم برندهای ایرانی، دسترسی ساده‌ تر به تجهیزات و قطعات، خدمات پس از فروش داخلی و سازگاری بیشتر با شرایط و الزامات رایج پروژه‌های ساختمانی در ایران است. در مقابل، برندهای خارجی زتا، آپولو، سینکولن، زیمنس، نوتیفایر نیز در بازار ایران شناخته شده‌اند و معمولاً به دلیل سابقه بین‌المللی، تنوع محصولات و امکانات فنی مورد توجه پروژه‌های خاص و بزرگ ‌تر قرار می‌گیرند.

از نظر انتخاب بین برند ایرانی و خارجی، نمی‌توان صرفاً بر اساس کشور سازنده یک گزینه را بهترین دانست. برای پروژه‌های ساختمانی معمولی، یک برند ایرانی معتبر که تأییدیه‌های موردنیاز پروژه، خدمات پس از فروش مناسب، تجهیزات سازگار و قطعات قابل تأمین داشته باشد، می‌تواند انتخاب کاملاً مناسبی باشد؛ در پروژه‌های بزرگ‌ تر یا دارای الزامات فنی خاص نیز ممکن است برندهای بین‌المللی مزیت بیشتری داشته باشند.

 نکته مهم این است که تمام اجزای سیستم متعارف، از پنل و دتکتور گرفته تا شستی و آژیر، باید با یکدیگر سازگار باشند و انتخاب تجهیزات صرفاً بر اساس قیمت یا نام برند انجام نشود. همچنین پیش از خرید باید الزامات سازمان آتش‌نشانی پروژه، اصالت تجهیزات و وضعیت تأییدیه برند و مدل مورد نظر بررسی شود؛ زیرا قرار گرفتن نام یک برند در فهرست‌های تأییدشده نیز به‌ تنهایی به معنای برتری آن نسبت به سایر برندها نیست.

چرا ایمن پرتو آریا را برای تأمین تجهیزات اعلام حریق متعارف انتخاب کنیم؟

انتخاب تأمین ‌کننده مناسب تجهیزات اعلام حریق، فقط به قیمت خرید چند قطعه محدود نمی‌شود؛ کیفیت تجهیزات، اصالت کالا، سازگاری اجزا، دسترسی به تجهیزات موردنیاز و دریافت مشاوره تخصصی همگی می‌توانند روی عملکرد و ایمنی نهایی پروژه تأثیرگذار باشند. ایمن پرتو آریا با ارائه طیف گسترده‌ای از تجهیزات اعلام و اطفای حریق، این امکان را فراهم می‌کند که نیازهای مختلف پروژه را از یک مجموعه تخصصی پیگیری کنید؛ از پنل و دتکتورهای دود و حرارتی گرفته تا شستی، آژیر، فلاشر، تجهیزات جانبی و سایر ملزومات سیستم اعلام حریق. این یعنی زمان کمتری برای پیدا کردن فروشندگان مختلف صرف می‌کنید، انتخاب و هماهنگی تجهیزات ساده‌تر می‌شود و احتمال خرید قطعات نامتناسب یا اشتباه کاهش پیدا می‌کند.

 علاوه بر این، کارشناسان مجموعه می‌توانند متناسب با نوع کاربری ساختمان، ابعاد و شرایط پروژه و نیازهای فنی، در انتخاب تجهیزات مناسب راهنماییتان کنند. اگر به دنبال یک تأمین‌کننده هستید که بتواند تجهیزات موردنیاز پروژه را به ‌صورت یکپارچه، تخصصی و متناسب با نیاز واقعی شما تأمین کند، ایمن پرتو آریا می‌تواند یکی از گزینه‌های قابل اتکای شما برای تأمین تجهیزات ایمنی و اعلام حریق باشد.

جمع‌بندی؛ برای سیستم اعلام حریق متعارف چه تجهیزاتی لازم است؟

سیستم اعلام حریق متعارف از مجموعه ‌ای از تجهیزات تشخیص، کنترل و هشدار تشکیل می‌شود که در کنار یکدیگر وظیفه شناسایی و اعلام حریق را بر عهده دارند .پنل اعلام حریق مرکز کنترل سیستم است، دتکتورها و شستی‌ها وظیفه تشخیص یا اعلام حریق را بر عهده دارند و آژیر و فلاشر افراد را از وقوع وضعیت خطر مطلع می‌کنند. تجهیزاتی مانند باتری، مقاومت انتهای خط، کابل و ریموت اندیکاتور نیز برای عملکرد صحیح و کامل سیستم اهمیت دارند.

با این حال، صرفاً خرید تجهیزات کافی نیست. انتخاب صحیح نوع و تعداد تجهیزات، زون‌بندی مناسب، سازگاری تجهیزات با یکدیگر و اجرای اصولی سیم ‌کشی، همگی در عملکرد قابل اعتماد سیستم اعلام حریق نقش دارند. اگر برای انتخاب تجهیزات سیستم اعلام حریق متعارف یک ساختمان یا پروژه به راهنمایی نیاز دارید، کارشناسان ایمن پرتو آریا می‌توانند بر اساس کاربری و شرایط پروژه، تجهیزات مناسب را پیشنهاد دهند

سوالات متداول  اجزای سیستم اعلام حریق متعارف